Αρχαιολογικές Θέσεις

Λείβηθρα – Δίον – Ηράκλειον / Πλαταμών

Λείβηθρα

Η περιοχή έμεινε στη μυθολογημένη ιστορία λόγω της παραδιδόμενης σχέσης της με τη Μουσική οικογένεια (Μούσες/Ορφεύς), αλλά και στην ιστορία λόγω του περάσματος που οδήγησε τους Ρωμαίους από την Καλλιπεύκη στη Μακεδονία.
Στη βαθειά λεκάνη της σύγκλισης του Άνω και Κάτω Ολύμπου σχηματίζονται αλλεπάλληλες ορεινές πτυχές και πύλες, τα Κανάλια, που οδηγούν τις υδατορροές από τους ορεινούς όγκους γύρω από την ακρόπολη. Η ριψοκίνδυνη επιλογή αυτής της θέσης φαίνεται πως είναι η αιτία της καταστροφής των Λειβήθρων από τον χείμαρρο Συν που περιγράφει ο Παυσανίας. Είναι, ωστόσο, και η αιτία της μοναδικής ομορφιάς του φυσικού της περιβάλλοντος στον Όλυμπο, που απότομα υψώνεται δίπλα στο χώρο και επιβάλλει την παρουσία του, υποβάλλοντας τον επισκέπτη.

Η ακρόπολη των Λειβήθρων, στη σύγκλιση Άνω και Κάτω Ολύμπου, στα ταυτόσημα σήμερα «Κανάλια».

Η ακρόπολη των Λειβήθρων, στη σύγκλιση Άνω και Κάτω Ολύμπου, στα ταυτόσημα σήμερα «Κανάλια».

Η ακρόπολη των Λειβήθρων και στο βάθος η περιοχή του Θεματικού Πάρκου

Η ακρόπολη των Λειβήθρων και στο βάθος η περιοχή του Θεματικού Πάρκου

Το πλατανόδασος των Λειβήθρων

Το πλατανόδασος των Λειβήθρων

Το πλατανόδασος των Λειβήθρων

Το πλατανόδασος των Λειβήθρων

Δίον

Το Δίον είναι ο πληρέστερα ανασκαμμένος χώρος της περιοχής του Ολύμπου και μία από τις μεγαλύτερες ανασκαφές των νεότερων χρόνων στην Ελλάδα. Πλούσια ευρήματα ήρθαν στο φως, μεταξύ τους και βασιλικές επιγραφές παμμακεδονικού/ εθνικού/ιστορικού ενδιαφέροντος.
Ο αρχαιολογικός χώρος αποτελείται από την εντός τειχών πόλη βόρεια από τον δρόμο, και από την περιοχή των εκτός τειχών ιερών νότια από τον δρόμο.

image003n

Η Αφροδίτη Υπολυμπιδία, από το ιερό της Ίσιδος, στο Μουσείο του Δίου

O Ποδαλείριος, γιος του Ασκληπιού, από τις μεγάλες θέρμες, στο Μουσείο του Δίου

Πλαταμών / Ηράκλειον

Ο Πλαταμών είναι ένα διαχρονικά κομβικό σημείο, χάρη στη στρατηγική του θέση. Το όνομα είναι αρχαιότατο και σηματοδοτεί έναν λείο βράχο που περιβάλλεται ή καλύπτεται με νερό. Ο βυζαντινός Πλαταμών, λοιπόν, δεν θα μπορούσε παρά να είναι και ένας αρχαίος πλαταμών, μία «έφαλος πέτρα», «λεία», «ταπεινή, περί ής πλατύνονται τα κύματα»: ο βράχος δηλαδή που αποτελεί τη μοναδική «πλαταμώδη άκρα» του Ολύμπου στη θάλασσα. Το Ηράκλειο θα μπορούσε να εκτείνεται και πέραν του συγκεκριμένου λόφου (κωμηδόν;), οπότε ο λόφος του Κάστρου θα ήταν ο πλαταμών που προστάτευε το λιμάνι και –ενδεχομένως- τον άρχοντα του τόπου. Δεν είναι γνωστό αν οι Μακεδόνες έδωσαν το όνομα σε προϋπάρχουσα εγκατάσταση, τιμώντας τον προπάτορα της δυναστείας Ηρακλή ή αν Ηρακλείδες ήταν ήδη εγκατεστημένοι εκεί από τα προϊστορικά χρόνια. Ούτε είναι γνωστό πότε αντικαταστάθηκε το όνομα Ηράκλειον από το περιγραφικό του Πλαταμώνα. Αναφέρεται στον Πτολεμαίο, τον 2ο αιώνα μ.Χ., ως εξαρτώμενο από το Δίον: «Δίον κολωνία, η Πλαταμών». Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι το λιμάνι όπου εγκαταστάθηκαν οι Ρωμαίοι μετά την άλωση του Ηρακλείου συνέχισε να χρησιμοποιείται, ίσως ως λιμάνι της αποικίας τους.

Η Κρανιά βρίσκεται στους ΒΑ πρόποδες του λόφου, ίσως κοντά στο αναφερόμενο αρχαίο λιμάνι. Χάρη σε μεγάλη σωστική τομή που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την κατασκευή σιδηροδρομικής σήραγγας, εντοπίστηκαν δύο τουλάχιστον φάσεις της Εποχής Χαλκού (εργαστήρια, περίβολοι), δύο της Σιδήρου (εγκατάσταση), μία Αρχαϊκή (νεκροταφείο), δύο κλασικές (εργαστήρια), τρεις Ελληνιστικές (εργαστήρια), μία Ρωμαϊκή (καμίνια) και μία Παλαιοχριστιανική (νεκροταφείο). Τα ευρήματα, ιδιαίτερα τα πολλά νομίσματα, αρκετά από τα οποία ασημένια, υπομνηματίζουν τη διαχρονικά σταθερή επικοινωνία του με όλη την ελληνική επικράτεια.
Ο υδροφόρος ορίζοντας εμφανίστηκε στη στάθμη της Μέσης Εποχής Χαλκού, ενώ και η Πρώιμη καλυπτόταν από τα υπόγεια ρεύματα. Κυριότερα χαρακτηριστικά ήταν το μεγάλο βάθος των επιχώσεων, που έφτασαν τα 8μ. και δεν εξαντλήθηκαν, η συνεχής αλληλουχία οικοδομικών φάσεων και τα εκτεταμένα, αλλεπάλληλα στρώματα καταστροφής, πλούσια ως απλωμένοι τάφοι.

Ο λόφος του Κάστρου του Πλαταμώνα, όπου τοποθετείται το αρχαίο Ηράκλειο

Ο λόφος του Κάστρου του Πλαταμώνα, όπου τοποθετείται το αρχαίο Ηράκλειο

Kεραμικός τροχός 5ου αιώνα π.Χ.

Δωμάτιο κτιρίου του 4ου αι. π.Χ., με λιθόκτιστη εστία

Κλίβανος του 4ου αιώνα π.Χ.

Αποθηκευμένοι στο εργαστήριο οινηροί αμφορείς του 5ου αιώνα π.Χ., τύπου Μένδης

Αμφορείς τύπου Μένδης του 4ου αιώνα π.Χ., πάνω από γεωμετρικό οβάλ κτίριο και κάτω από ελληνιστικές κατασκευές

Ανάγλυφο περιχείλωμα λεκάνης του τοπικού εργαστηρίου

Ανάγλυφο περιχείλωμα λεκάνης του τοπικού εργαστηρίου

Μήτρα ειδωλίων με δύο γυναικείες μορφές, μία από τις οποίες κρατά σταφύλι (Οπώρα και Αμπελίς;)

Αργυρό τετράδραχμο Λυσιμάχου

 

Κείμενο: Έφη Πουλάκη Παντερμαλή